Kısa cevap: Halk arasında "şahıs şirketi" denen yapı, hukuken bir şirket değildir; gerçek kişinin kendi adına vergi mükellefiyeti açtırarak yürüttüğü ticari, zirai veya serbest meslek faaliyetidir. Tüzel kişiliği yoktur, sermaye şartı yoktur ve vergi dairesine 10 gün içinde verilen işe başlama bildirimi ile kurulur. Kazanç artan oranlı gelir vergisine tabidir (2026 itibarıyla %15 ile %40 arası). Sahibi işletme borçlarından tüm kişisel malvarlığıyla sorumludur. Küçük ölçekli, düşük riskli ve tek kişilik işler ile 29 yaşını doldurmamış girişimciler için genellikle en pratik başlangıç modelidir.
Türkiye'de ilk kez kendi işini kuran kişilerin büyük çoğunluğu şahıs işletmesiyle başlar. Sebebi basit: kuruluş hızlı, maliyet düşük, kapanış kolay. Buna karşılık sınırsız sorumluluk ve artan oranlı vergi tarifesi, işletme büyüdükçe bu modeli dezavantajlı hale getirebilir. Bu yazıda şahıs işletmesinin hukuki niteliğini, kuruluş adımlarını, vergi ve SGK yükümlülüklerini ve kimler için uygun olduğunu 2026 mevzuatına göre anlatıyoruz. Alternatif yapı olan limited şirketi merak edenler limited şirket nedir yazımıza bakabilir.
Şahıs şirketi hukuken ne demek?
Terim karışıklığını baştan giderelim. 6102 sayılı TTK'da "şahıs şirketleri" ifadesi kollektif ve komandit şirketleri anlatır. Günlük dilde "şahıs şirketi" denince kastedilen ise bunlardan hiçbiri değil, gerçek kişi tacir veya serbest meslek erbabı olarak açılan vergi mükellefiyetidir. Doğru adı şahıs işletmesidir.
Bu yapının üç temel özelliği vardır:
- Tüzel kişilik yoktur. İşletme ile sahibi hukuken aynı kişidir. Sözleşmeler, banka hesabı ve faturalar kişinin kendi adınadır.
- Sorumluluk sınırsızdır. İşletme sahibi, işletme borçlarından tüm kişisel malvarlığıyla sorumludur. TTK m.12 ve m.18 uyarınca tacir her türlü borcu için iflasa tabidir.
- Ortak alınamaz. İşletme kişiye bağlıdır. Ortak alınırsa adi ortaklık doğar ve tüm ortaklar sınırsız ve müteselsil sorumlu olur.
Ticari kazanç mı, serbest meslek kazancı mı?
Her iki durumda da gerçek kişi mükellefiyeti söz konusudur ancak vergileme farklıdır. Ticari kazanç sahipleri (esnaf, tüccar, e-ticaret satıcısı) kazancını işletme hesabı veya bilanço esasında defter tutarak tespit eder. Serbest meslek erbabı (doktor, avukat, mühendis, danışman) ise serbest meslek kazanç defteri tutar; KDV ve stopaj kuralları da farklıdır. İşe başlamadan önce faaliyetinizin hangi kazanç türüne girdiğini netleştirmek, doğru defter ve beyanname düzeni kurmak için şarttır.
Şahıs işletmesi nasıl kurulur?
Kuruluş, ticaret sicili yerine vergi dairesinde başlar. İşe başlama bildirimi, işe başlama tarihinden itibaren 10 gün içinde mükellefçe, avukatça veya 3568 sayılı Kanun'a göre yetkili meslek mensubunca (SMMM/YMM) yapılır (VUK m.153, m.168). Süreç şu adımlardan oluşur:
- Faaliyet türünü belirleyin: ticari kazanç, serbest meslek kazancı veya zirai kazanç. Defter türü ve vergileme buna göre değişir.
- İşyeri adresini belgeleyin: kira sözleşmesi veya tapu; ev adresi kullanılacaksa ikametgâh belgesi. Home-office'te kira stopajı ve emsal kira konusu mali müşavirle görüşülmelidir.
- Mali müşavirle sözleşme yapın: işe başlama bildirimi mali müşavir tarafından elektronik ortamda da verilebilir.
- İşe başlama bildirimini verin: 10 gün içinde Dijital/İnteraktif Vergi Dairesi (ivd.gib.gov.tr) üzerinden veya vergi dairesine bizzat ya da posta ile. Ekler: kimlik, adres belgesi, varsa vekâletname veya sözleşme.
- Defterleri hazırlayın: Defterler işe başlama tarihinden önce tasdik ettirilir (VUK m.221). İşletme hesabı esasındakiler Defter-Beyan Sistemi'nde elektronik kayıt tutar; bilanço esasındakiler 1/1/2025'ten itibaren e-Defter'e tabidir.
- Yoklamaya hazır olun: Vergi dairesi elektronik yoklama yapar; işe başlama yoklaması en geç 15 gün içinde sonuçlandırılır ve işyerinin fiilen açık olduğu tespit edilir.
- Sicil ve oda kaydı: Ticari işletme niteliğindeyse 15 gün içinde ticaret siciline tescil ve oda kaydı (TTK m.40); esnaf niteliğindeyse esnaf ve sanatkârlar sicili ve odası kaydı.
- SGK kaydını kontrol edin: Vergi dairesi Bağ-Kur (4/b) sigortalılığını SGK'ya bildirir; e-Devlet'ten başlangıcı doğrulayın.
- Fatura düzenini kurun: 2026'da e-Fatura/e-Arşiv uygulamasına dahil olmayan mükelleflerce düzenlenen faturalar (basit usul ve işletme hesabı hariç) tutarına bakılmaksızın GİB e-Arşiv Portalı'ndan düzenlenir.
- Beyanname takvimini oluşturun: aylık veya üç aylık KDV, muhtasar (çalışan veya stopaj varsa), üç aylık geçici vergi ve izleyen yıl Mart ayında yıllık gelir vergisi beyannamesi.
Vergi dairesine işe başlama bildirimi için harç ödenmez. Defter tasdiki, mali müşavir ücreti, oda kaydı ve varsa sicil tescil giderleri oluşur; bu tutarlar yıllık değiştiği için güncel tarifeler kontrol edilmelidir. Belge listesinin tamamını şirket kurmak için gerekenler yazımızda bulabilirsiniz.
Şahıs işletmesinde vergi nasıl hesaplanır?
Kazanç gelir vergisine tabidir ve GVK m.103'teki artan oranlı tarife uygulanır. 2026 takvim yılı gelirleri için ücret dışı gelirlere uygulanan tarife şöyledir (güncel had için GİB duyurusu):
| Gelir dilimi (2026) | Oran |
|---|---|
| 190.000 TL'ye kadar | %15 |
| 400.000 TL'nin 190.000 TL'si için 28.500 TL, fazlası | %20 |
| 1.000.000 TL'nin 400.000 TL'si için 70.500 TL, fazlası | %27 |
| 5.300.000 TL'nin 1.000.000 TL'si için 232.500 TL, fazlası | %35 |
| 5.300.000 TL'den fazlasının 5.300.000 TL'si için 1.737.500 TL, fazlası | %40 |
Gelir vergisinin yanında satışlar üzerinden KDV hesaplanır ve üç ayda bir geçici vergi ödenir. Kazanç, defter tutma sınıfına göre bilanço veya işletme hesabı esasında tespit edilir (VUK m.177-178). 2026 itibarıyla yıllık alış 2.500.000 TL veya yıllık satış 3.500.000 TL'yi, diğer işlerde gayrisafi iş hasılatı 1.200.000 TL'yi aşanlar bilanço esasına geçer; altında kalanlar işletme hesabı esasında defter tutar (güncel had için GİB duyurusu).
Basit usul kimler için?
Küçük ölçekli ve şartları taşıyan mükellefler için basit usul vardır. Basit usulde tespit edilen kazançlar gelir vergisinden istisnadır (GVK mükerrer m.20/A), defter tutulmaz ve kayıtlar Defter-Beyan Sistemi'nde tutulur. 2026 için genel şart olan yıllık işyeri kira bedeli sınırı büyükşehir belediye sınırları içinde 99.000 TL, diğer yerlerde 60.000 TL'dir. Özel şartlar (GVK m.48) ise alım-satımda yıllık alış 1.200.000 TL / satış 1.900.000 TL, hizmet işlerinde 600.000 TL, karma işlerde 1.200.000 TL'dir (güncel had için GİB duyurusu). Basit usul "vergisiz" demek değildir: yıllık beyanname verilir, belge düzenine uyulur ve hadler aşılırsa izleyen yıl gerçek usule geçilir.
Genç girişimci istisnası ve teşvikler
Şahıs işletmesinin en önemli avantajlarından biri, yalnızca gerçek kişi mükelleflere tanınan genç girişimci kazanç istisnasıdır (GVK mükerrer m.20). Şartlar ve kapsam şöyledir:
- Mükellefiyet başlangıcında 29 yaşını doldurmamış olmak ve ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis ettirmek.
- İşe başlamanın kanuni süresinde (10 gün) bildirilmiş olması.
- Faaliyete başlanan takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca, kazancın tarifenin ikinci dilimine kadar olan kısmı gelir vergisinden istisnadır. 2026 için bu tutar 400.000 TL'dir (2025: 330.000 TL; güncel had için GİB duyurusu).
- Mevcut bir işletmeyi eş veya akrabadan devralmak ya da mevcut işe sonradan ortak olmak istisnayı engeller.
Dikkat: Genç girişimcilere sağlanan bir yıllık Bağ-Kur prim desteği, 7566 sayılı Kanun ile 1/1/2026'dan itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. 2026'da yalnızca kazanç istisnası uygulanmaktadır. Limited şirket bu istisnadan yararlanamaz; bu nedenle 29 yaş altı girişimciler için tür seçimi doğrudan vergi yükünü etkiler. Konunun karşılaştırmalı analizi için şahıs şirketi mi limited şirket mi yazımıza bakın.
Bağ-Kur (4/b) yükümlülüğü
Şahıs işletmesi sahibi 5510 sayılı Kanun m.4/1-b kapsamında (Bağ-Kur) sigortalı olur. Sigortalılık, vergi mükellefiyetinin başladığı tarihten başlar ve vergi dairesi bu kaydı SGK'ya bildirir (5510 m.8). 2026 itibarıyla prim oranı prime esas kazancın %35,5'idir (%21 malullük-yaşlılık-ölüm, %12,5 genel sağlık sigortası, %2 iş kazası ve meslek hastalığı); primlerini düzenli ödeyenlere 5 puan indirim uygulanır. Prime esas kazanç alt sınırı brüt asgari ücrettir; 2026'da brüt asgari ücret 33.030 TL'dir (güncel tutar için SGK ve ÇSGB duyurusu).
Başka bir işyerinde 4/a sigortalı olarak çalışanlar için çakışma kuralları uygulanır; bu durumda SGK'dan teyit alınmalıdır. Bordro ve SGK işlemlerinin düzenli takibi için bordro ve SGK hizmetimizden destek alabilirsiniz.
Kimler için uygundur?
Şahıs işletmesi şu profiller için genellikle en mantıklı başlangıçtır:
- Tek başına çalışan freelancer, danışman, tasarımcı, yazılımcı ve serbest meslek erbabı.
- Düşük stok, düşük borçlanma ve sınırlı sözleşme riski taşıyan küçük ölçekli işler.
- 29 yaşını doldurmamış ve ilk defa mükellef olacak girişimciler (genç girişimci istisnası).
- Basit usul şartlarını taşıyan esnaf ve küçük hizmet işletmeleri.
- İşi önce test edip büyüyünce şirketleşmeyi planlayanlar.
Buna karşılık kurumsal müşterilere satış yapacak, ihaleye girecek, yatırımcı veya ortak alacak ya da yüksek ciro ve borç riski taşıyacak işler için sermaye şirketi daha uygun olabilir. Şahıs işletmesi, TTK m.194 uyarınca ileride bir ticaret şirketine dönüşebilir veya yeni kurulan limited şirkete devredilebilir; bilanço esasında defter tutan işletmelerde GVK m.81 şartlarıyla vergisiz devir mümkündür. Yani "küçük başla, büyüyünce şirketleş" stratejisi hukuken uygulanabilir.
Kapanış nasıl olur?
Şahıs işletmesinin en pratik yanlarından biri kapanıştır. Tasfiye süreci gerekmez; işi bırakma bildirimi olayın vukuundan itibaren 1 ay içinde vergi dairesine yapılır (VUK m.168). Kullanılmamış belgeler vergi dairesine iptal ettirilir. Limited şirkette ise tasfiye memuru atanması, alacaklılara çağrı ve bekleme süresi gerektiğinden kapanış aylar sürer.
Dikkat edilmesi gerekenler
- 10 günlük süreyi kaçırmayın. Birinci derece usulsüzlük cezası kesilir ve genç girişimci istisnası şartı ihlal edilmiş olur.
- Sınırlı sorumluluk yoktur. İşletme borçlarından kişisel malvarlığınızla sorumlusunuz; risk yüksekse limited şirketi değerlendirin.
- Basit usulü vergisiz sanmayın. Beyanname, belge düzeni ve had kontrolü zorunludur.
- Kazanç olmayan yıllarda da beyanname verin. İstisna kapsamında olsanız bile yıllık beyanname zorunludur.
- İstisnayı zorlamayın. Eş veya akrabadan devralınan işletme ya da mevcut işe sonradan ortak olma, genç girişimci istisnasını engeller.
- Kapanışta 1 ayı unutmayın. İşi bırakma bildirimi gecikirse mükellefiyet açık kalır ve beyanname yükümlülüğü devam eder.
Sonuç
Şahıs işletmesi, Türkiye'de iş kurmanın genellikle en hızlı ve en düşük maliyetli yollarından biridir: sermaye şartı yok, kuruluş vergi dairesinde 10 gün içinde, kapanış 1 ay içinde. 2026'da genç girişimci istisnası (400.000 TL, 3 yıl) ve basit usul yalnızca bu yapıya tanınır. Bedeli ise sınırsız sorumluluk ve %40'a kadar çıkan artan oranlı gelir vergisidir. Kazanç büyüdükçe ve risk arttıkça limited şirkete geçiş vergisiz devir yoluyla planlanabilir. Doğru zamanlama kişiye özel değişkenlere bağlıdır; biz BİMÜŞAVİR olarak şahıs şirketi kuruluşu sürecinde işe başlama bildiriminden Bağ-Kur kaydına ve ilk beyanname dönemine kadar sizinle birlikte ilerliyoruz.
Resmî kaynaklar
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- GİB - Ticari Kazanç Elde Eden Mükellefler İçin Vergi Rehberi 2026
- GİB - Gelir Vergisi Tarifesi 2026
- GİB - Genç Girişimcilere Vergi Teşviki 2026
- GİB - Basit Usule Tabi Olmaya İlişkin Had ve Tutarlar 2026
- GİB - İşe Başlama/Bırakma ve Değişiklik Bildirimi Broşürü
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve GSS Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- ÇSGB - 2026 asgari ücret duyurusu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)